Dobór oringu lub uszczelki zaczyna się od warunków pracy, a nie od samego kształtu elementu. Rodzaj medium, temperatura, ciśnienie i charakter ruchu wpływają na materiał, rozmiar oraz konstrukcję uszczelnienia, przy czym odporność chemiczna i temperaturowa zależy od konkretnego wariantu. Pominięcie któregokolwiek z tych czynników może skutkować niedopasowaniem i utratą szczelności.
Warunki pracy jako punkt wyjścia do doboru oringu lub uszczelki
Dobór uszczelnienia zaczyna się od określenia warunków, w których będzie pracować. Przed wyborem oringu lub uszczelki trzeba zebrać informacje o rodzaju medium, temperaturze, ciśnieniu oraz charakterze ruchu. Parametry te wpływają na wybór materiału, rozmiaru i typu uszczelnienia.
Medium, temperatura, ciśnienie i rodzaj ruchu
- Medium – należy zidentyfikować ciecz lub gaz oraz ocenić jego agresywność. Nie każda guma uszczelniająca ma taką samą odporność chemiczną. Niektóre oringi wykazują odporność między innymi na ozon, oleje mineralne i roślinne, paliwa oraz emulsje olejowo-wodne, a także na wybrane kwasy, zasady, sole lub mieszaniny glikoli z wodą. Zgodność trzeba jednak oceniać dla właściwego materiału i konkretnych warunków pracy.
- Temperatura – należy określić zakres temperatury medium i otoczenia, a nie tylko typową temperaturę pracy. Odporność przypisana jednemu materiałowi lub zastosowaniu nie może być przenoszona na całą kategorię oringów. Przykładowo odporność do 150°C odnosi się do wskazanych mieszanin glikoli z wodą, a nie do wszystkich warunków i materiałów.
- Ciśnienie – trzeba uwzględnić ciśnienie robocze występujące w konkretnym połączeniu. Należy je zestawić z wymaganiami planowanego uszczelnienia, ponieważ sama informacja o zastosowaniu w hydraulice lub pneumatyce nie określa warunków obciążenia.
- Rodzaj ruchu – połączenie statyczne, ruch obrotowy i ruch posuwisty stawiają odmienne wymagania. Oringi stosuje się zarówno w połączeniach nieruchomych, jak i ruchomych, lecz przy ruchu względnym trzeba ocenić warunki pracy współpracujących powierzchni.
Te cztery parametry należy określić dla konkretnego zastosowania przed porównaniem ich z wymaganiami planowanego uszczelnienia.
Materiał uszczelnienia odporny na medium i temperaturę
Materiał uszczelnienia wpływa na jego trwałość oraz odporność na medium i temperaturę. Oringi wykonuje się najczęściej z elastycznej gumy lub innych elastomerów, dlatego sama nazwa „oring” lub „uszczelka” nie określa przydatności elementu. Właściwości zależą od konkretnego materiału i warunków pracy.
| Środowisko pracy | Wymaganie wobec materiału |
|---|---|
| Oleje i paliwa | Odporność na kontakt z danym medium; nie wszystkie gumy mają takie same właściwości. |
| Kwasy, zasady i sole | Zgodność potwierdzona dla konkretnego materiału oraz warunków pracy. |
| Mieszaniny glikoli z wodą | Ocena zgodności z konkretną mieszaniną i temperaturą; niektóre materiały mogą pracować w takich mediach do 150°C. |
| Ozon i czynniki zewnętrzne | Odporność na oddziaływanie środowiska odpowiednia dla danego zastosowania. |
Dobór materiału powinien uwzględniać osobno odporność chemiczną i temperaturową. Odporność na oleje nie oznacza automatycznie zgodności z kwasami, zasadami lub solami, a zgodność z danym medium nie zapewnia zachowania właściwości w każdej temperaturze.
Znaczenie mają również elastyczność i odporność na odkształcenia, ponieważ pomagają utrzymać kontakt uszczelnienia z powierzchniami. Dlatego wybór takiego elementu jak o ring powinien odnosić się do konkretnego materiału i środowiska pracy, a nie wyłącznie do jego kształtu lub nazwy.
Rozmiar i geometria dopasowane do gniazda oraz połączenia
Wymiary uszczelnienia trzeba odnosić bezpośrednio do gniazda oraz powierzchni tworzących połączenie. W przypadku oringu podstawą doboru są średnica i grubość przekroju. Sam fakt, że element ma przekrój kołowy, nie potwierdza jego zgodności z konkretnym gniazdem.
- Średnica oringu – należy ją odnieść do wymiaru gniazda i przebiegu powierzchni, które mają zostać uszczelnione.
- Grubość przekroju – musi odpowiadać przestrzeni przeznaczonej na uszczelnienie; zbyt mały lub zbyt duży przekrój może być niezgodny z konstrukcją.
- Kształt gniazda – trzeba ocenić, czy kołowy przekrój oringu odpowiada miejscu osadzenia i rodzajowi połączenia.
- Oznaczenie elementu zastępowanego – przy wymianie warto porównać średnicę i grubość dotychczasowego elementu z wymaganiami konkretnego gniazda, zamiast kierować się wyłącznie podobnym wyglądem.
Zestawy oringów dostępne w różnych rozmiarach i ilościach mogą ułatwić porównanie wariantów. Nie zastępują jednak sprawdzenia wymiarów przewidzianych dla danego połączenia.
Typ uszczelnienia właściwy dla konstrukcji i sposobu pracy
Wybór typu uszczelnienia zależy od konstrukcji połączenia i sposobu pracy jego elementów. Oring ma przekrój kołowy i służy do uszczelniania połączeń ruchomych oraz nieruchomych. Nie jest jednak uniwersalnym zamiennikiem innych profili — jego zastosowanie musi odpowiadać konkretnej geometrii gniazda i konstrukcji.
| Typ uszczelnienia | Konstrukcja lub sposób pracy | Przykładowe zastosowanie |
|---|---|---|
| Oring | Przekrój kołowy; połączenia ruchome i nieruchome | Połączenia przewidziane dla elementu o kołowym przekroju |
| Uszczelka metalowo-gumowa | Element gumowy połączony z metalowym; montaż między korpusem a przyłączem | Przyłącza, zwłaszcza gwintowane, w których nie stosuje się oringu |
| Uszczelka typu U | Praca przy ruchu posuwisto-zwrotnym | Hydraulika siłowa, głównie tłoki |
| Uszczelka typu E | Profil przeznaczony do określonej konstrukcji | Między innymi okna i drzwi |
| Uszczelka typu P | Profil przeznaczony do określonych układów | Pralki oraz instalacje hamulcowe |
Każdy z tych profili należy traktować jako rozwiązanie zależne od konstrukcji, a nie jako uniwersalny zamiennik oringu.
Montaż, kontrola i wymiana bez utraty szczelności
Przed montażem przygotuj właściwy element i gniazdo, a następnie sprawdź zgodność ich rozmiaru oraz kształtu. Obejrzyj uszczelkę pod kątem widocznych uszkodzeń i skontroluj równość oraz płaskość powierzchni stycznych. W przypadku uszczelki wycinanej dokładnie odwzoruj kontur i uwzględnij otwory montażowe.
- Przed osadzeniem: porównaj rozmiar i kształt elementu z gniazdem oraz sprawdź, czy uszczelka nie ma widocznych uszkodzeń.
- Podczas montażu: osadzaj element bez skręcenia i uszkodzenia. Szczypce, ściągacze, ściski lub zestawy narzędzi mogą ułatwiać montaż, demontaż i wymianę.
- Po zamontowaniu: sprawdź, czy uszczelnienie leży równo w gnieździe i nie zostało przesunięte ani przycięte podczas składania.
- Po wymianie: obejrzyj połączenie i skontroluj, czy nie pojawia się wyciek cieczy lub gazu.
Oringi są łatwe w montażu, ale wymagają kontroli osadzenia. Zestawy uszczelek i oringów ułatwiają dobór elementu zastępczego podczas napraw i montażu. Raz zdemontowanych uszczelek z płyt uszczelkarskich nie należy ponownie używać, ponieważ może to zwiększyć ryzyko utraty szczelności.